Terimler Sözlüğü

Notlarda geçen 67 kavramın kısa tanımı. Her tanımın yanında, konunun anlatıldığı ünite var.

A

Ağaç (tree): Ağaç (tree): NTFS gibi dosya sistemleri klasör–dosya hiyerarşisini ağaçla tutar. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Akış şeması (akış diyagramı): Akış şeması (akış diyagramı), algoritmanın standart geometrik şekiller ve oklarla çizilmiş hâli. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Algoritma: Algoritma, bir problemi çözmek ya da bir hesabı yapmak için yazılmış, sırası belli ve sonu olan adımlar listesi. (Algoritmalar, Ünite 1 →); Algoritma, problemi çözmek için izlenen adımlar dizisi; adını 9. yüzyılda yaşamış el-Hârizmî'den alır. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Alt küme (A ⊆ B): Alt küme (A ⊆ B): A'nın her elemanı B'de de var. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Anahtar (key) → değer (value): Anahtar (key) → değer (value) eşleşmesi tutar; diğer adı hash map. (Veri Yapıları, Ünite 2 →)
Anlam bilim (semantics): Anlam bilim (semantics): o komut çalışınca ne yapacağı. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
Asimptotik analiz: Girdi büyürken davranışı inceleyen bu yönteme asimptotik analiz denir. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Ayrık küme: Ortak elemanı olmayan kümelere ayrık küme denir (A ∩ B = ∅). (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)

B

Bağımlılık çakışması: Buna bağımlılık çakışması denir. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
Bağıntı (β): Bağıntı (β): A × B kartezyen çarpımının herhangi bir alt kümesi. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Başvuru çizelgesi (lookup table): Başvuru çizelgesi (lookup table): ağır hesapların (ör. trigonometrik değerler) girdilerini ve sonuçlarını önceden tutan dizi. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Bileşik önerme: Tek yargı bildiren, bağlaç içermeyen önermeye basit önerme, bağlaçlarla birleştirilmiş olana bileşik önerme denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Bitişik: Bir kenarla bağlı iki düğüme bitişik denir. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Boş küme (∅): Boş küme (∅): elemanı yok; her kümenin alt kümesi. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Büyük O: Büyük O, bir algoritmanın girdi büyüdükçe ne kadar yavaşlayacağını cebirsel olarak anlatır. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)

Ç

Çift yönlü koşullu (p ⇔ q): Çift yönlü koşullu (p ⇔ q): p ⇒ q ve q ⇒ p birlikte. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)

D

Deyim (statement): Deyim (statement): programın en küçük parçası. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
Dizi: Dizi, aynı türden birçok değeri bitişik bellek hücrelerinde tutar. (Veri Yapıları, Ünite 2 →)
Doğal sayılar (ℕ): Doğal sayılar (ℕ): 0, 1, 2, 3… Türkiye'de okulda 0 dahil edilir; bazı kaynaklar ℕ'yi 1'den başlatır ve 0'lı hâline ℕ₀ der. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
Doğruluk değeri: Bu değere doğruluk değeri denir: D / Y ya da bilgisayardaki gibi 1 / 0. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Doğrusal (sıralı): Doğrusal (sıralı): adımlar arka arkaya. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Döngü: Üçüncü adımdaki gibi bir şart sağlandığı sürece tekrar eden kod parçasına döngü denir. (Algoritmalar, Ünite 1 →)
Döngüsel (tekrarlı): Döngüsel (tekrarlı): bir koşul sağlandıkça geri döner. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Düğümler (vertex): Düğümler (vertex) ve onları bağlayan kenarlardan (edge) oluşur; G(V, E) diye yazılır, V düğüm kümesi, E kenar kümesi. (Algoritmalar, Ünite 2 →)

E

Etkinleştirme (activate): Etkinleştirme (activate): ortamın Scripts/ (Windows) ya da bin/ klasörünü PATH'in başına ekler; artık python ve pip o ortamı kullanır. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
Evrensel küme (E): Evrensel küme (E): üzerinde çalışılan her şeyi kapsayan küme. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)

G

Genel YZ (AGI): Genel YZ (AGI): insan gibi farklı alanlarda öğrenip bilgisini başka alanlara aktarabilen sistem. (Yapay Zekâya Giriş, Ünite 1 →)
Genelleme: Asıl başarı, modelin daha önce görmediği verilerde de doğru sonuç vermesi; buna genelleme denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
Görüntü kümesi G(β): Görüntü kümesi G(β): ikinci bileşenler. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Göstergeyi çözümleme (dereferencing): O adresteki değere ulaşmaya göstergeyi çözümleme (dereferencing) denir. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Gözetimli öğrenme: Doğru cevapların da verildiği bu öğrenme biçimine gözetimli öğrenme denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)

H

Ham veri: İşlenmemiş hâline ham veri denir. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Hash çakışması (collision): İki farklı anahtar aynı kovaya düşerse buna hash çakışması (collision) denir ve ayrıca çözülmesi gerekir. (Veri Yapıları, Ünite 2 →)
Hesaplamalı problem: Sayılarla ifade edilebilen problemlere hesaplamalı problem denir. (Algoritmalar, Ünite 1 →)
Hüküm: p'ye hipotez, q'ya hüküm denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)

İ

İç çarpım: Özellik vektörüyle parametre vektörünün karşılıklı elemanlarını çarpıp toplamaya iç çarpım denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
İkili ağaç (binary tree): Her düğümün en fazla iki çocuğu olan ağaca ikili ağaç (binary tree) denir. (Algoritmalar, Ünite 2 →)

K

Kabarcık sıralaması (bubble sort): Kabarcık sıralaması (bubble sort) en kolay anlaşılanı: yan yana iki sayıya bakar, yanlış sıradaysa yerlerini değiştirir. (Algoritmalar, Ünite 1 →)
Karmaşık sayılar (ℂ): Karmaşık sayılar (ℂ): ℝ'yi de kapsar; sinyal işleme gibi ileri konularda gerekir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
Kök içi: Kökün içindeki ifadeye kök içi denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
Kuvvet kümesi P(A): Kuvvet kümesi P(A): A'nın bütün alt kümeleri. n elemanlı kümenin 2ⁿ alt kümesi var. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Kuyruk (queue): Kuyruk (queue): işletim sistemi ve diskler gelen istekleri sırayla tutar (aygıt kuyruğu); medya oynatıcının çalma listesi. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Kuyruk, FIFO (İlk Giren İlk Çıkar): Kuyruk, FIFO (İlk Giren İlk Çıkar): bilet kuyruğu gibi; ekleme arka uçtan, silme ön uçtan. (Algoritmalar, Ünite 2 →)

M

Mantıksal (koşullu): Mantıksal (koşullu): karar elmasıyla dallanır. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Mantıksal denklik (≡): Mantıksal denklik (≡): iki önermenin tablolarındaki bütün satırlar aynı. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)
Model seçimi: Hangisinin kullanılacağına karar vermeye model seçimi denir. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)

O

Ortalama kare hata (OKH): Ortalama kare hata (OKH): hataların karelerinin ortalaması. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)

Ö

Öz alt küme (A ⊊ B): Öz alt küme (A ⊊ B): ayrıca B'de A'da olmayan en az bir eleman var. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)

P

PATH: PATH, işletim sisteminin bir komut yazıldığında programı aradığı klasörlerin listesi. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
PEP: PEP, Python için önerilen değişiklikleri anlatan resmî belge. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
pip: pip, Python 3.4'ten beri kurulumla birlikte gelir. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
Programlama: Programlama, bir problemin çözümünü bilgisayarın uygulayabileceği adımlara dökmek. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)
Programlama dili: Bu talimatların yazıldığı dile programlama dili denir. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)

R

Rastgele erişim: Buna rastgele erişim denir. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Rasyonel sayılar (ℚ): Rasyonel sayılar (ℚ): p/q biçiminde yazılabilenler (p, q tam sayı, q ≠ 0). (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
Reel sayılar (ℝ): Reel sayılar (ℝ): rasyonel + irrasyonel. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)

S

Seçmeli sıralama (selection sort): Seçmeli sıralama (selection sort): listenin kalanındaki en küçüğü bul, baştaki boş yere koy, bir sonraki yere geç. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Sıralama algoritması: «Bu listeyi küçükten büyüğe diz» tipik bir örnek; bu işi yapan algoritmalara sıralama algoritması denir. (Algoritmalar, Ünite 1 →)
Söz dizimi (syntax): Söz dizimi (syntax): bir komutun nasıl yazılacağının kuralları. (Python ile Programlama, Ünite 1 →)

T

Tam sayılar (ℤ): Tam sayılar (ℤ): …, −2, −1, 0, 1, 2, … (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 1 →)
Tanım kümesi T(β): Tanım kümesi T(β): ikililerin birinci bileşenleri. (Yapay Zekâ için Matematik, Ünite 2 →)

V

Veri: Veri, bir nesne ya da olay hakkında kaydedilen ham değerler: metin, ses, resim, video, sayı. (Veri Yapıları, Ünite 1 →); Veri, bir olgunun, kavramın ya da komutun iletilmeye, yorumlanmaya ve işlenmeye uygun biçimdeki gösterimi. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Veri türü: Veri türü, derleyiciye ya da yorumlayıcıya bir değişkende ne tür değer tutulacağını söyler. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)
Veri yapısı: Veri yapısı, verileri bilgisayarda kolay erişilecek ve verimli işlenecek biçimde düzenlemenin yolu. (Veri Yapıları, Ünite 1 →)

Y

Yapay zekâ kışı: Araştırmaların durgunlaştığı dönemlere yapay zekâ kışı denir; iki büyük kış yaşandı. (Yapay Zekâya Giriş, Ünite 2 →)
Yığın (stack): Yığın (stack): kelime işlemcide Geri al / Yinele, tarayıcıda ziyaret edilen adres geçmişi. (Algoritmalar, Ünite 2 →)
Yığın, LIFO (Son Giren İlk Çıkar): Yığın, LIFO (Son Giren İlk Çıkar): kitap yığını gibi; ekleme de çıkarma da tepeden. (Algoritmalar, Ünite 2 →)